AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in geçtiğimiz günlerdeki Türkiye ziyareti sırasında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile yaptığı görüşmedeki oturma düzeni, kamuoyunda kısa süreli bir polemiğe neden oldu. Sosyal medyada “sömürge valisi” benzetmeleriyle eleştirilen bu durumun, Türk Dışişleri Bakanlığı’nın yaptığı açıklama ile aslında uluslararası standartlara uygun bir diplomatik protokol uygulaması olduğu netleşti.
Tartışma, Borrell’in Fidan ile çekilen bir fotoğrafında, AB’nin Türkiye Büyükelçisi Nikolaus Meyer-Landrut ile birlikte daha küçük bir ikili koltukta otururken, Bakan Fidan’ın daha büyük ve tekli bir koltukta konumlandığının görülmesi üzerine başladı. Bu görüntü, bazı çevreler tarafından Türkiye’nin AB’nin en üst düzey diplomatlarından birine protokole aykırı davrandığı ve saygısızlık ettiği şeklinde yorumlandı. Ancak Dışişleri Bakanlığı, bu oturma düzeninin heyetler arası görüşmelerde yaygın olarak uygulanan bir kural olduğunu ve herhangi bir protokol ihlali taşımadığını vurguladı.
Oturma Düzeni Tartışması Nasıl Başladı?
AB Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in Ankara’daki temasları sırasında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile yaptığı heyetler arası görüşmeye ait bir fotoğraf karesi, kısa sürede sosyal medyada gündem oldu. Fotoğrafta Borrell ve AB Büyükelçisi Meyer-Landrut’un dar bir ikili koltukta, Bakan Fidan’ın ise tekli ve daha geniş bir koltukta oturduğu görülüyordu. Bu kare, özellikle muhalif kesimlerde eleştirilere yol açtı.
Kimler Nasıl Yorumladı?
Eski CHP Milletvekili Eren Erdem gibi isimler, fotoğrafı “sömürge valisi” benzetmesiyle yorumlayarak, Borrell’e haksız bir muamele yapıldığını ve bunun diplomatik bir skandal olduğunu iddia etti. Erdem, “AB Yüksek Temsilcisi Borrell, Dışişleri Bakanımız ile görüşmesinde sanki ‘sömürge valisi’ muamelesi görüyor. Utanç verici. Bu diplomatik skandalı kınıyorum” ifadelerini kullanarak, Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde kasıtlı bir tavır sergilediği imasında bulundu. Bu tür yorumlar, hızla yayılırken, diplomatik teamüllere dair bilgi eksikliği nedeniyle kamuoyunda yanlış algılara neden oldu.
Dışişleri Bakanlığı’ndan Diplomatik Protokol Açıklaması
Ortaya çıkan polemikler üzerine Türk Dışişleri Bakanlığı kaynakları devreye girerek, söz konusu oturma düzeninin uluslararası diplomatik teamüllere ve standart protokollere tamamen uygun olduğunu açıkladı. Bakanlık yetkilileri, fotoğrafın heyetler arası görüşme anına ait olduğunu ve bu tür toplantılarda uygulanan yaygın bir düzenleme olduğunu belirtti.
Uluslararası Protokol Neyi Gerektirir?
Diplomatik kurallara göre, yüksek düzeyli bir misafir heyet başkanı:
- Ev sahibi ülkedeki veya kurumundaki en üst düzey diplomatik temsilcisiyle (örneğin büyükelçi veya temsilci) birlikte oturur. Bu, misafir heyetin bir bütün olarak temsil edildiğini ve liderin kendi ekibiyle birlikte bulunduğunu gösterir.
- Ev sahibi ülke bakanı ise kendi heyetinden bir temsilciyle veya duruma göre tek başına, karşı tarafla simetrik bir düzende oturur. Buradaki anahtar nokta, “heyetler arası” görüşme olmasıdır.
Dışişleri kaynakları, bu uygulamanın Türkiye’nin geçmişte ev sahipliği yaptığı birçok üst düzey ziyarette de benzer şekilde uygulandığını örneklerle ifade etti. Amaç, heyetler arası toplantılarda delegasyon başkanlarının kendi ekibinin en kıdemli üyesiyle yan yana oturmasını sağlamaktır. Borrell’in durumunda da, kendisi bir heyete başkanlık ettiği için Türkiye’deki AB Büyükelçisi ile birlikte oturması protokolün doğal bir parçasıdır. Teke tek veya dar katılımlı özel görüşmelerde oturma düzeni farklılık gösterebilmektedir.
“Koltuk Krizi” İle Benzer miydi?
Bu olay, akıllara 2021 yılında Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel’in Ankara ziyaretinde yaşanan “koltuk krizi”ni getirdi. O dönemde, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yapılan görüşmede Von der Leyen’in ayakta kalması ve Michel’e koltuk verilmesi büyük yankı uyandırmıştı. Ancak Dışişleri Bakanlığı, Borrell olayının bu önceki durumdan farklı olduğunu net bir şekilde ifade etti. Koltuk krizi, misafir heyet içindeki eşit temsiliyetin göz ardı edilmesiyle ilgiliyken, Borrell’in durumu heyetler arası görüşme protokolleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bakanlık, söz konusu oturma düzeninin herhangi bir art niyet taşımadığını ve diplomatik nezaket kurallarına tamamen uyulduğunu kaydetti.
Bu tür diplomatik anların, özellikle sosyal medya çağında, hızlıca yanlış yorumlara ve spekülasyonlara yol açabileceği bir kez daha görüldü. Ancak Dışişleri Bakanlığı’nın detaylı açıklamasıyla, olayın diplomatik bir skandal değil, uluslararası normlara uygun bir protokol uygulaması olduğu anlaşıldı.